ดร.สิริพร พิทยโสภณDr. Siriporn Pittayasophon

อาหารในการประชุมหนึ่งมื้ออาจดูเป็นเรื่องเล็กสำหรับองค์กร แต่หากทุกครั้งที่มีการจัดประชุมหรือสัมมนา ผู้จัดงานเพิ่มทางเลือกอาหารจากพืชให้มากขึ้น ความต้องการที่เกิดขึ้นอย่างต่อเนื่องก็สามารถส่งต่อไปถึงร้านอาหาร ผู้ผลิต และผู้จำหน่ายวัตถุดิบได้

สำนักงานสภานโยบายการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรมแห่งชาติ หรือ สอวช. เริ่มทดลองแนวทางนี้กับการจัดประชุมของหน่วยงาน โดยกำหนดให้มีอาหาร Plant-Based อย่างน้อย 30% และดำเนินการต่อเนื่องมากว่าสองปี

จากการปรับรูปแบบอาหารภายในองค์กร แนวคิดดังกล่าวได้รับการขยายไปสู่โครงการ Plant-Rich Leader ที่ชวนผู้ประกอบการและองค์กรต่างๆ ร่วมเพิ่มสัดส่วนเมนูหรือผลิตภัณฑ์อาหารจากพืชให้ถึง 30% ภายในหนึ่งปี

ดร.สิริพร พิทยโสภณ รองผู้อำนวยการ สอวช. อธิบายแนวคิดและที่มาของโครงการบนเวที Plant-Rich Leaders: Awards & Showcase 2026 เมื่อวันที่ 5 ตุลาคม โดยชี้ให้เห็นความเชื่อมโยงระหว่างอาหาร สุขภาพ เศรษฐกิจ และสิ่งแวดล้อม รวมถึงบทบาทของผู้ประกอบการในการทำให้ทางเลือกอาหารที่ดีต่อสุขภาพเข้าถึงผู้บริโภคได้มากขึ้น

ทำไมต้องเริ่มจากอาหาร 30%

ดร.สิริพรอธิบายว่า อาหารเป็นจุดเชื่อมสำคัญระหว่างสุขภาพ เศรษฐกิจ และสิ่งแวดล้อม สำหรับประเทศไทยซึ่งมีฐานการผลิตและส่งออกสินค้าเกษตรขนาดใหญ่ การเปลี่ยนแปลงระบบอาหารจึงเกี่ยวข้องกับทั้งห่วงโซ่การผลิต ตั้งแต่เกษตรกรไปจนถึงผู้บริโภค

ในด้านสิ่งแวดล้อม ดร.สิริพรระบุว่าภาคเกษตรมีส่วนในการปล่อยก๊าซเรือนกระจกของประเทศประมาณ 16% การพัฒนาระบบอาหารให้ยั่งยืนมากขึ้นจึงเป็นหนึ่งในประเด็นที่ สอวช. ให้ความสำคัญ

สำหรับเป้าหมาย Plant-Rich 30% ดร.สิริพรอ้างถึงงานศึกษาของ EAT-Lancet Commission ซึ่งเชื่อมโยงรูปแบบการบริโภคอาหารกับสุขภาพของประชากรและความยั่งยืนของระบบอาหาร โดยกล่าวถึงประโยชน์ในการลดความเสี่ยงโรคไม่ติดต่อเรื้อรัง หรือ NCDs และการลดผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม

ตัวเลข 30% จึงถูกนำมาใช้เป็นเป้าหมายในการดำเนินงานของเครือข่าย เพราะเป็นสัดส่วนที่องค์กรสามารถนำไปกำหนดแนวทางปฏิบัติและติดตามความก้าวหน้าได้

ดร.สิริพรยังอธิบายว่า Plant-Rich ไม่ได้กำหนดให้ทุกคนต้องรับประทานมังสวิรัติหรือเลิกบริโภคเนื้อสัตว์ทั้งหมด แนวคิดนี้เปิดให้ผู้บริโภคเพิ่มสัดส่วนอาหารจากพืชตามความเหมาะสม โดยเน้นความหลากหลายของธัญพืช ผัก ผลไม้ และถั่ว

ร้านอาหาร โรงแรม และโรงพยาบาลมีบทบาทต่อการเปลี่ยนเมนู

การขับเคลื่อน Plant-Rich Leader ให้ความสำคัญกับองค์กรที่มีบทบาทในการกำหนดอาหารที่ผู้บริโภคสามารถเลือกได้ ทั้งร้านอาหาร โรงแรม โรงพยาบาล และผู้ให้บริการจัดเลี้ยง

ดร.สิริพรอธิบายว่า การเปลี่ยนระบบอาหารเกี่ยวข้องกับผู้ผลิต ผู้ให้บริการ และผู้บริโภค เพราะร้านอาหารและองค์กรต่างๆ เป็นผู้กำหนดว่าลูกค้าจะเห็นเมนูหรือสินค้าแบบใด และมีทางเลือกอะไรอยู่ตรงหน้า

องค์กรที่เข้าร่วมโครงการสามารถเลือกวิธีดำเนินงานให้เหมาะกับธุรกิจของตัวเอง ทั้งการเพิ่มรายการอาหารจากพืช การพัฒนาผลิตภัณฑ์ใหม่ หรือการปรับแนวทางจัดซื้อและจัดเลี้ยง

สำหรับโรงแรม การเพิ่มเมนูจากพืชอาจเกิดขึ้นในห้องอาหารหรือบริการจัดเลี้ยง ขณะที่โรงพยาบาลสามารถเชื่อมการพัฒนาเมนูเข้ากับความรู้ด้านโภชนาการ ส่วนร้านอาหารและผู้ผลิตอาหารสามารถเพิ่มความหลากหลายของสินค้าที่ตอบสนองความต้องการผู้บริโภค

รูปแบบการดำเนินงานที่แตกต่างกันเหล่านี้ช่วยให้เป้าหมาย 30% สามารถนำไปใช้กับองค์กรหลายประเภท โดยมีจุดร่วมอยู่ที่การเพิ่มทางเลือกอาหารจากพืชให้เข้าถึงได้มากขึ้น

จากการเพิ่มเมนู สู่โอกาสของห่วงโซ่อาหาร

ดร.สิริพรยังกล่าวถึง Plant-Rich ในฐานะโอกาสด้านเศรษฐกิจและนวัตกรรมของประเทศไทย เพราะห่วงโซ่อาหารมีความเกี่ยวข้องกับผู้ประกอบการหลายระดับ

ตั้งแต่เกษตรกร ผู้ผลิตวัตถุดิบ ผู้ประกอบการแปรรูปอาหาร ไปจนถึงร้านอาหาร โรงแรม โรงพยาบาล และธุรกิจท่องเที่ยวและสุขภาพ ต่างมีส่วนเกี่ยวข้องกับระบบอาหารเดียวกัน

การเพิ่มความต้องการอาหารจากพืชจึงมีโอกาสส่งผลต่อการพัฒนาสินค้าและบริการตลอดห่วงโซ่ โดยเฉพาะเมื่อผู้บริโภคให้ความสำคัญกับสุขภาพและการมีอายุยืนยาวมากขึ้น

การทำงานร่วมกันระหว่างผู้ประกอบการยังสามารถช่วยให้เกิดการแลกเปลี่ยนความรู้ การพัฒนาผลิตภัณฑ์ และการสร้างความร่วมมือทางธุรกิจใหม่ๆ ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของเป้าหมายที่ สอวช. ต้องการผลักดันผ่านเครือข่าย Plant-Rich Leader

สร้างเครือข่ายเพื่อขยายทางเลือกอาหารจากพืช

ในงาน Plant-Rich Leaders: Awards & Showcase 2026 มีการยกย่ององค์กรและผู้ประกอบการ 23 ราย จากหลายภาคส่วน ทั้งร้านอาหาร บริษัทจัดเลี้ยง ผู้ผลิตอาหาร โรงแรม และโรงพยาบาล ที่ร่วมให้คำมั่นในการเพิ่มสัดส่วนอาหารจากพืช

ดร.สิริพรอธิบายว่า เครือข่าย Plant-Rich Leader จะเป็นพื้นที่ให้สมาชิกแลกเปลี่ยนประสบการณ์ เรียนรู้จากกรณีศึกษา ติดตามความก้าวหน้า และสร้างความร่วมมือระหว่างธุรกิจ

องค์กรที่เริ่มดำเนินการก่อนจึงมีบทบาทสำคัญในการแสดงให้เห็นแนวทางที่สามารถนำไปปรับใช้กับสถานประกอบการประเภทต่างๆ ได้

ดร.สิริพรคาดหวังว่าเครือข่ายนี้จะช่วยขยายจำนวนองค์กรที่เข้าร่วม และทำให้อาหาร Plant-Rich เป็นทางเลือกที่ดีต่อสุขภาพ เข้าถึงง่าย มีรสชาติอร่อย และสามารถเป็นส่วนหนึ่งของการบริโภคในชีวิตประจำวัน

จากการเริ่มเพิ่มเมนู Plant-Based ในโต๊ะประชุมของ สอวช. สู่ความร่วมมือกับองค์กรภายนอก เป้าหมาย 30% จึงเป็นจุดเริ่มต้นของการเปลี่ยนแปลงที่เชื่อมทั้งผู้ผลิตและผู้ให้บริการอาหาร

การขยายทางเลือกอาหารจากพืชผ่านเครือข่ายผู้ประกอบการมีโอกาสช่วยส่งเสริมสุขภาพของผู้บริโภค ลดผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม และสร้างโอกาสใหม่ให้กับธุรกิจในห่วงโซ่อาหารไทย